چرا ایرانسل شفاف نیست و نمی خواهد شفاف باشد؟/درآمد ایرانسل مشخص است؛ سود آن نه

به گزارش شما و اقتصاد: بررسی آخرین گزارش جامع منتشرشده از سوی ایرانسل نشان می‌دهد درآمدهای عملیاتی این شرکت در سال 1403 به 574 هزار و 858 میلیارد ریال رسیده است. از آنجا که واحد اعداد گزارش «میلیون ریال» اعلام شده، رقم دقیق درآمد برابر با 574٬858٬822 میلیون ریال، معادل حدود 57 هزار و 486 میلیارد تومان یا 57.49 همت است.

ایرانسل رشد درآمدهای عملیاتی خود نسبت به سال 1402 را 39 درصد اعلام کرده است؛ رشدی که اسمی است و بدون تعدیل اثر تورم نمی‌توان آن را به‌تنهایی به معنای رشد واقعی فعالیت شرکت دانست.

در همین گزارش، تعداد خطوط فعال ایرانسل در پایان سال 1403 معادل 69 میلیون و 214 هزار و 888 خط و تعداد مشترکان فعال دیتای این اپراتور نزدیک به 49 میلیون و 934 هزار نفر اعلام شده است. همچنین ایرانسل از پرداخت حدود 6.58 همت مالیات و 14.16 همت سهم دولت از درآمد اپراتور خبر داده است.

با وجود انتشار این اعداد، مهم‌ترین حلقه‌های اطلاعات مالی شرکت همچنان مفقود است. مشخص نیست ایرانسل از درآمد 57.49 همتی خود چه میزان سود ناخالص، سود عملیاتی و سود خالص ساخته، چه میزان بدهی ریالی یا ارزی دارد، جریان نقد عملیاتی آن چقدر بوده و چه میزان سود میان سهام‌داران تقسیم شده است.

گزارش پایداری جای صورت مالی حسابرسی‌شده را نمی‌گیرد

آخرین سند جامع ایرانسل، «گزارش پایداری سال 1403» است؛ گزارشی که به گفته خود شرکت به‌صورت داوطلبانه منتشر شده و بیشتر بر آثار اقتصادی، اجتماعی، محیط‌زیستی و حاکمیت شرکتی متمرکز است.

این گزارش اگرچه حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره درآمد، مالیات، تعداد مشترکان، پوشش شبکه و سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی است، اما جایگزین صورت مالی کامل و حسابرسی‌شده نیست. در آن، صورت وضعیت مالی، صورت سود و زیان، صورت جریان وجوه نقد و یادداشت‌های توضیحی متعارف شرکت‌های بورسی وجود ندارد.

نکته دیگر زمان انتشار گزارش است. عملکرد مربوط به فروردین تا اسفند 1403، در 11 بهمن 1404 منتشر شده؛ یعنی حدود 10 ماه پس از پایان دوره مالی. این فاصله زمانی، امکان ارزیابی به‌موقع عملکرد ایرانسل را نیز محدود می‌کند.

در متن این گزارش، اظهارنظر یک مؤسسه مستقل درباره اطمینان‌بخشی کلی مجموعه اطلاعات مالی و پایداری نیز مشاهده نمی‌شود. بنابراین بخش قابل‌توجهی از داده‌ها، اطلاعات خوداظهاری شرکت محسوب می‌شود.

ایرانسل چرا هنوز در کدال نیست؟

بررسی سامانه کدال نشان می‌دهد برای شرکت خدمات ارتباطی ایرانسل، اطلاعیه‌های مالی دوره‌ای مستقیمی مانند گزارش فعالیت ماهانه، صورت مالی میان‌دوره‌ای، صورت مالی سالانه، گزارش حسابرس و تصمیمات مجمع منتشر نمی‌شود. مواردی که نام ایرانسل در برخی گزارش‌های کدال دیده می‌شود، عمدتاً مربوط به شرکت‌های بورسی طرف قرارداد یا طرف حساب این اپراتور است.

علت اصلی این وضعیت، عدم حضور ایرانسل در بازار سرمایه است. شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس یا فرابورس موظف‌اند اطلاعات مالی و رویدادهای بااهمیت خود را بر اساس ضوابط سازمان بورس، به‌صورت منظم در کدال افشا کنند؛ اما ایرانسل هنوز وارد این چارچوب نشده است.

این در حالی است که در تیرماه 1401، مدیرعامل وقت بورس تهران و مدیران ایرانسل از ارائه نقشه راه ورود این اپراتور به بورس خبر دادند. در آن زمان اعلام شد که پس از انجام فرایندهای مقدماتی، بررسی پذیرش ایرانسل در بورس آغاز خواهد شد.

با گذشت بیش از چهار سال از آن خبر، تا زمان تنظیم این گزارش هنوز نماد معاملاتی ایرانسل تشکیل نشده و صورت‌های مالی آن به‌عنوان یک ناشر بورسی در کدال در دسترس عموم قرار نگرفته است.

عرضه 21 درصد سهام؛ پرونده‌ای قدیمی و اختلافی

موضوع عرضه عمومی بخشی از سهام ایرانسل سابقه‌ای طولانی‌تر دارد. در سال‌های گذشته، منابع دولتی و برخی مسئولان رگولاتوری از عرضه 21 درصد سهام ایرانسل در بورس سخن گفته بودند. در مقابل، درباره شمول و اعتبار فعلی این تعهد، میان ایرانسل و برخی نهادهای دولتی اختلاف‌نظر حقوقی وجود داشته است.

بنابراین بدون بررسی آخرین متن پروانه و نظر حقوقی معتبر نمی‌توان صرفاً عدم حضور ایرانسل در بورس را «تخلف قطعی از پروانه» نامید. آنچه با اطمینان می‌توان گفت این است که فرایند بورسی‌شدن شرکت، با وجود اعلام رسمی نقشه راه در سال 1401، تاکنون به انتشار منظم صورت‌های مالی ایرانسل در کدال منتهی نشده است.

بخشی از اطلاعات ایرانسل در آفریقای جنوبی منتشر می‌شود

گروه MTN آفریقای جنوبی 49 درصد سهام ایرانسل را در اختیار دارد؛ بنابراین بخشی از اطلاعات مالی مربوط به ایرانسل در گزارش‌های حسابرسی‌شده MTN منعکس می‌شود. با این حال، این ارقام بر اساس سهم و روش حسابداری MTN، به واحد رند و متأثر از تغییرات نرخ ارز و حسابداری ابرتورمی ایران منتشر می‌شوند و جای صورت‌های مالی کامل ریالی خود ایرانسل را نمی‌گیرند.

در صورت مالی سال 2025 گروه MTN، سهم شناسایی‌شده این گروه از سود پس از مالیات ایرانسل 2.620 میلیارد رند اعلام شده است؛ در حالی که این رقم برای سال قبل 4.558 میلیارد رند بود. MTN همچنین 2.312 میلیارد رند از مطالبات مرتبط با ایرانسل را غیرجاری طبقه‌بندی کرده و اعلام کرده است تسویه آن در آینده قابل پیش‌بینی، برنامه‌ریزی‌شده یا محتمل نیست.

خود MTN نیز در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرده از زمان بازگشت تحریم‌های آمریکا در مه 2018، سرمایه یا سود تقسیمی از فعالیت ایران خارج نکرده است. این اطلاعات، پرسش‌های مهمی درباره میزان سود انباشته، سیاست تقسیم سود، مطالبات سهام‌داران و آثار محدودیت‌های انتقال ارز ایجاد می‌کند؛ پرسش‌هایی که پاسخ کامل آن‌ها در گزارش عمومی ایرانسل دیده نمی‌شود.

شرکتی با 42 درصد بازار، اما بیرون از نظام افشای بورسی

بر اساس آمار زمستان 1404 رگولاتوری، ایرانسل بیش از 72.2 میلیون مشترک فعال و حدود 42 درصد از بازار خطوط فعال تلفن همراه کشور را در اختیار دارد. چنین ابعادی، ایرانسل را به یکی از بزرگ‌ترین بنگاه‌های اقتصادی و خدماتی کشور تبدیل کرده است.

فعالیت این شرکت فقط به فروش سیم‌کارت و بسته اینترنت محدود نیست. ایرانسل در حوزه‌هایی مانند فیبر نوری، مراکز داده، خدمات ابری، فناوری مالی و سرمایه‌گذاری در مجموعه‌هایی مانند گروه اسنپ، روبیکا، ایرانیان تاورز و صندوق‌های سرمایه‌گذاری فناوری حضور دارد.

با این حال، گزارش پایداری ایرانسل صراحتاً اعلام کرده شرکت‌های وابسته و شرکای تجاری، مگر در مواردی که به آن‌ها اشاره شده، خارج از دامنه گزارش قرار دارند. در نتیجه اطلاعاتی از سودآوری، ارزش روز، میزان سرمایه‌گذاری و بازده این پرتفوی بزرگ در اختیار افکار عمومی نیست.

بورسی‌شدن ایرانسل چه تغییری ایجاد می‌کند؟

ورود ایرانسل به بورس فقط به معنای فروش درصدی از سهام شرکت نیست. پذیرش در بازار سرمایه، این اپراتور را ملزم می‌کند صورت‌های مالی حسابرسی‌شده، گزارش فعالیت، قراردادهای بااهمیت، ترکیب سهام‌داران، معاملات اشخاص وابسته، تصمیمات مجامع و اطلاعات مربوط به سود تقسیمی را به‌صورت عمومی و منظم منتشر کند.

در چنین شرایطی امکان مقایسه واقعی ایرانسل با همراه اول و دیگر شرکت‌های حوزه ارتباطات فراهم می‌شود. اکنون صورت‌های مالی و گزارش‌های عملکرد همراه اول به دلیل بورسی‌بودن این شرکت در دسترس است، اما درباره رقیب اصلی آن چنین سطحی از اطلاعات عمومی وجود ندارد.

این تفاوت، تحلیل رقابت در یکی از مهم‌ترین بازارهای کشور را ناقص می‌کند. بدون دانستن میزان سود، حاشیه سود، بدهی، هزینه سرمایه‌گذاری و جریان نقد ایرانسل، نمی‌توان با دقت ارزیابی کرد افزایش تعرفه‌ها، توسعه شبکه و سرمایه‌گذاری‌های دیجیتال چه اثری بر وضعیت اقتصادی شرکت گذاشته‌اند.

ایرانسل باید به چه پرسش‌هایی پاسخ دهد؟

انتشار داوطلبانه پنج گزارش پایداری متوالی، اقدام مثبتی در مسیر ارائه اطلاعات است؛ اما این گزارش‌ها هنوز پاسخ‌گوی پرسش‌های اصلی مالی نیستند. ایرانسل لازم است روشن کند صورت‌های مالی کامل و حسابرسی‌شده سال‌های 1403 و 1404 چه زمانی در دسترس عموم قرار می‌گیرند، سود خالص و بدهی‌های شرکت چقدر است، چه میزان سود میان سهام‌داران تقسیم شده و فرایند پذیرش در بورس پس از اعلام نقشه راه سال 1401 در چه مرحله‌ای قرار دارد.

همچنین باید مشخص شود آیا سهام‌داران همچنان با عرضه عمومی سهام موافق‌اند و چه مانع حقوقی، مالی یا ساختاری باعث شده فرایند پذیرش ایرانسل تاکنون نهایی نشود.

عدم انتشار این اطلاعات به معنای اثبات تخلف مالی یا زیان‌ده‌بودن ایرانسل نیست؛ مسئله اصلی این است که داده کافی برای داوری مستقل وجود ندارد. درباره شرکتی با بیش از 72 میلیون خط فعال و ده‌ها هزار میلیارد تومان درآمد، همین فقدان امکان ارزیابی، به‌تنهایی یک ضعف جدی در شفافیت اقتصادی محسوب می‌شود.

منابع

1. گزارش رسمی پایداری سال 1403 ایرانسل

2. اعلام رسمی انتشار پنجمین گزارش پایداری ایرانسل در 11 بهمن 1404

3. گزارش ارائه نقشه راه ورود ایرانسل به بورس در تیرماه 1401

4. یادداشت‌های صورت مالی حسابرسی‌شده گروه MTN برای سال 2025

5. بیانیه رسمی MTN درباره مالکیت 49 درصدی ایرانسل و عدم انتقال سود از مه 2018

6. آخرین آمار زمستان 1404 رگولاتوری درباره مشترکان و سهم بازار اپراتورها

7. گزارش دولت درباره سابقه موضوع عرضه 21 درصد سهام ایرانسل