بانک دی در نقطه چرخش؛ سود ۱۰.۵ همتی زیر سایه زیان عملیاتی ۶.۵ همتی

به گزارش شما و اقتصاد: صورت‌های مالی شش‌ماهه بانک دی را می‌توان از دو زاویه کاملاً متفاوت خواند. از یک‌سو، ثبت بیش از 10 هزار میلیارد تومان سود خالص، رشد درآمد تسهیلات و جهش درآمدهای کارمزدی از تغییر محسوس مسیر بانک حکایت دارد.
از سوی دیگر، بررسی اجزای سود نشان می‌دهد عملیات اصلی بانکداری هنوز زیان‌ده است و بخش عمده سود نهایی از محل درآمدهایی به دست آمده که تکرار منظم آن‌ها در دوره‌های بعد تضمین‌شده نیست.
بنابراین، تعبیر دقیق‌تر از وضعیت بانک دی این است: چرخش مالی آغاز شده، اما هنوز به سودآوری پایدار عملیاتی تبدیل نشده است. عبور سود شش‌ماهه از 10.5 هزار میلیارد تومان بر اساس صورت‌های مالی حسابرسی‌نشده دوره شش‌ماهه منتهی به 31 شهریور 1405، بانک دی با سرمایه ثبت‌شده 13 هزار و 500 میلیارد تومان، معادل 10 هزار و 552 میلیارد تومان سود خالص شناسایی کرده است.

سود هر سهم نیز به 782 ریال رسیده که در مقایسه با دوره مشابه سال قبل 55 درصد افزایش نشان می‌دهد. اهمیت این عملکرد زمانی بیشتر مشخص می‌شود که سابقه بانک را در نظر بگیریم. بانک دی در سال 1403 بیش از 16 هزار میلیارد تومان زیان خالص داشت، اما در سال 1404 به سود خالص حدود 5 هزار و 585 میلیارد تومانی رسید. به‌این‌ترتیب، سود شش‌ماهه نخست 1405 به‌تنهایی نزدیک به 1.9 برابر سود ثبت‌شده در کل سال 1404 است. این تغییر جهت از زیان به سود را نمی‌توان نادیده گرفت؛ بااین‌حال، بزرگی رقم سود خالص به‌تنهایی برای قضاوت درباره سلامت یک بانک کافی نیست.

در تحلیل بانک‌ها باید مشخص شود چه میزان از سود از محل تسهیلات، کارمزد و واسطه‌گری وجوه به دست آمده و چه میزان حاصل فروش دارایی، وثایق تملیکی یا سایر رویدادهای غیرتکرارشونده است. موتور اصلی بانک هنوز با کسری درآمد و هزینه روبه‌روست صورت سود و زیان بانک دی نشان می‌دهد درآمد حاصل از تسهیلات اعطایی در نیمه نخست 1405 به حدود 9 هزار و 775 میلیارد تومان رسیده است.
بانک همچنین حدود یک‌هزار و 627 میلیارد تومان از سپرده‌گذاری نزد بانک‌ها، یک‌هزار و 562 میلیارد تومان از اوراق بدهی، 2 هزار و 492 میلیارد تومان از سرمایه‌گذاری‌ها و حدود 124 میلیارد تومان از جایزه سپرده قانونی درآمد شناسایی کرده است.
مجموع این ردیف‌های درآمدی به حدود 15 هزار و 580 میلیارد تومان می‌رسد؛ اما هزینه سود سپرده‌ها در همین دوره حدود 20 هزار و 863 میلیارد تومان بوده است.
در نتیجه، بانک پیش از احتساب درآمد کارمزد، هزینه‌های اداری و ذخایر اعتباری، با حدود 5 هزار و 283 میلیارد تومان زیان ناخالص در فعالیت بانکی مواجه شده است. این ارقام نشان می‌دهد درآمد تسهیلات اعطایی به‌تنهایی فقط حدود 47 درصد هزینه سود سپرده‌های بانک را پوشش داده است.
حتی با اضافه‌کردن درآمد سپرده‌گذاری، اوراق، سرمایه‌گذاری‌ها و جایزه سپرده قانونی، پوشش هزینه سود سپرده‌ها به حدود 75 درصد می‌رسد. در گزارش منتشرشده از اظهارات معاون مالی بانک دی، پوشش هزینه سود سپرده از محل درآمد تسهیلات 74 درصد اعلام شده است.
با قرائت مستقیم ردیف‌های صورت سود و زیان، نسبت نزدیک به 75 درصد زمانی حاصل می‌شود که مجموعه درآمدهای فوق به درآمد تسهیلات اضافه شود. انتشار صورت تطبیق این محاسبه از سوی بانک می‌تواند ابهام میان عنوان اعلام‌شده و ارقام صورت مالی را برطرف کند.
نقطه قوت واقعی؛ جهش درآمد کارمزدی یکی از مثبت‌ترین بخش‌های عملکرد بانک دی، رشد درآمدهای غیرمشاع و به‌ویژه کارمزد است. درآمد کارمزد بانک در نیمه نخست سال به حدود 2 هزار و 694 میلیارد تومان و هزینه کارمزد به حدود 857 میلیارد تومان رسیده است؛ بنابراین، خالص درآمد کارمزدی بانک نزدیک به یک‌هزار و 837 میلیارد تومان بوده است. در همین دوره، هزینه‌های اداری و عمومی بانک حدود 2 هزار و 621 میلیارد تومان ثبت شده است.
به بیان دیگر، درآمد ناخالص کارمزد تقریباً 103 درصد هزینه‌های اداری و عمومی را پوشش داده؛ نسبتی که با اعلام رسمی مدیریت بانک نیز مطابقت دارد. بر اساس توضیحات معاون مالی بانک دی، در شش‌ماهه نخست 1405 درآمد تسهیلات نسبت به دوره مشابه 119 درصد، درآمد سپرده‌گذاری 84 درصد، سود اوراق مالی اسلامی 259 درصد و درآمدهای کارمزدی 207 درصد رشد کرده است.

البته این درصدها اسمی هستند و اثر تورم از آن‌ها حذف نشده، اما سرعت افزایش درآمد تسهیلات و به‌ویژه کارمزد همچنان نشانه‌ای مثبت از فعال‌ترشدن ظرفیت درآمدزایی بانک محسوب می‌شود. اهمیت درآمد کارمزدی در این است که برخلاف سود حاصل از فروش ملک یا سهام، قابلیت تکرار بیشتری دارد و الزاماً مستلزم افزایش پرهزینه منابع سپرده‌ای نیست.
اگر بانک دی بتواند سهم کارمزد را در ترکیب درآمدها تثبیت کند، فشار ناشی از شکاف درآمد تسهیلات و هزینه سپرده‌ها کاهش خواهد یافت. چرا با وجود سود 10.5 همتی، عملیات بانک 6.5 همت زیان‌ده است؟ پس از احتساب درآمد و هزینه کارمزد، هزینه‌های اداری، حدود 784 میلیارد تومان هزینه کاهش ارزش مطالبات، نتیجه معاملات ارزی و سایر اقلام عملیاتی، بانک دی در نیمه نخست سال با 6 هزار و 500 میلیارد تومان زیان عملیاتی روبه‌رو شده است.
در مقابل، بانک حدود یک‌هزار و 219 میلیارد تومان سود از سرمایه‌گذاری‌های غیربانکی و 15 هزار و 834 میلیارد تومان خالص سایر درآمدهای غیرعملیاتی شناسایی کرده است. مجموع این دو ردیف به بیش از 17 هزار و 53 میلیارد تومان می‌رسد؛ رقمی معادل حدود 162 درصد سود خالص نهایی بانک. به بیان ساده، درآمدهای خارج از عملیات اصلی ابتدا زیان 6.5 هزار میلیارد تومانی عملیات بانکی را جبران کرده و سپس سود خالص 10.5 هزار میلیارد تومانی ساخته‌اند.

بنابراین، سود ثبت‌شده از نظر حسابداری واقعی است، اما از نظر کیفیت، هنوز اتکای بالایی به منابع غیرعملیاتی دارد. هم‌زمان با انتشار گزارش شهریور، شناسایی بیش از 15 هزار و 200 میلیارد تومان سود حاصل از فروش وثایق تملیکی گزارش شد؛ رویدادی که بخش بزرگی از جهش سایر درآمدهای بانک را توضیح می‌دهد.
فروش وثایق و دارایی‌های مازاد از منظر اصلاح ترازنامه اقدامی ضروری و مثبت است؛ زیرا دارایی‌های غیرمولد را به منابع قابل‌استفاده تبدیل می‌کند و می‌تواند زیان انباشته را کاهش دهد. بااین‌حال، این نوع درآمد معمولاً یک‌باره است و نمی‌توان آن را جایگزین سود مستمر ناشی از تسهیلات و خدمات بانکی دانست.
تراز مثبت گزارش ماهانه با زیان عملیاتی تناقض ندارد گزارش فعالیت ماهانه بانک دی نشان می‌دهد این بانک در شش‌ماهه نخست سال از محل تسهیلات، سپرده‌گذاری، اوراق، سرمایه‌گذاری و کارمزد حدود 18 هزار و 347 میلیارد تومان درآمد و حدود 16 هزار و 866 میلیارد تومان هزینه شناسایی کرده و به‌اصطلاح «تراز مثبت 9 درصدی» داشته است. در شهریورماه نیز درآمد بانک حدود 3 هزار و 856 میلیارد تومان و هزینه‌های گزارش‌شده حدود 3 هزار و 390 میلیارد تومان بوده و تراز ماهانه مثبت 14 درصد اعلام شده است. اما تراز مثبت گزارش ماهانه را نباید با سود عملیاتی صورت مالی میان‌دوره‌ای یکسان دانست.
گزارش ماهانه تنها مجموعه مشخصی از درآمدها و هزینه‌های بانکی را پوشش می‌دهد، درحالی‌که صورت سود و زیان شامل هزینه‌های اداری، ذخایر کاهش ارزش مطالبات، تعدیلات حسابداری و سایر اقلام عملیاتی است.
به همین دلیل، ثبت تراز مثبت در گزارش ماهانه و شناسایی زیان عملیاتی 6.5 همتی در صورت مالی، الزاماً متناقض نیست. کفایت سرمایه؛ بهبود محسوس، اما نیازمند اعلام یک عدد روشن یکی از چالش‌های تاریخی بانک دی، منفی‌بودن نسبت کفایت سرمایه بوده است.

طبق اطلاعات منتشرشده درباره صورت‌های مالی شهریور 1404، این نسبت از منفی 79 درصد در پایان سال 1403 به منفی 41.9 درصد در پایان شهریور 1404 بهبود یافته بود.

مدیریت بانک در گزارش عملکرد نیمه نخست 1405 از بهبود 46 واحدی کفایت سرمایه سخن گفته، اما در گزارش رسانه‌ای مورد استناد، عدد مطلق و نهایی نسبت کفایت سرمایه اعلام نشده است. ازاین‌رو، صرف اعلام «بهبود 46 واحدی» برای نتیجه‌گیری درباره مثبت‌شدن این نسبت یا عبور آن از حد نظارتی کافی نیست.
طبق دستورالعمل بانک مرکزی، نسبت کفایت سرمایه مؤسسات اعتباری باید حداقل 8 درصد باشد. بنابراین، برای ارزیابی دقیق وضعیت بانک دی لازم است رقم نهایی کفایت سرمایه، سرمایه نظارتی و دارایی‌های موزون‌شده به ریسک به‌صورت شفاف در گزارش‌های رسمی منتشر شود.
مدیران بانک همچنین از برنامه افزایش سرمایه و صفرشدن زیان انباشته سخن گفته‌اند؛ اما این موارد در مقطع فعلی باید به‌عنوان برنامه مدیریتی تلقی شوند، نه نتیجه قطعی و تحقق‌یافته. ثبت سود دوره جاری با حذف کامل زیان انباشته یا ترمیم سرمایه نظارتی یکسان نیست. مطالبات غیرجاری؛ یک علامت مثبت با یک ملاحظه مهم معاون مالی بانک دی نسبت مطالبات غیرجاری بانک را 3.5 درصد اعلام کرده است. اگر این نسبت با تعاریف یکسان، پس از اعمال طبقه‌بندی‌های نظارتی و در گزارش حسابرسی‌شده نیز تأیید شود، می‌تواند یکی از مهم‌ترین نشانه‌های بهبود کیفیت دارایی‌های بانک باشد.

بااین‌حال، ارزیابی کامل کیفیت دارایی‌ها صرفاً با یک نسبت امکان‌پذیر نیست. ترکیب مطالبات جاری، سررسیدگذشته، معوق و مشکوک‌الوصول، میزان پوشش ذخایر اختصاصی و عمومی و تمرکز تسهیلات نزد بدهکاران بزرگ نیز باید بررسی شود. هزینه کاهش ارزش مطالبات بانک در نیمه نخست سال حدود 784 میلیارد تومان بوده، اما بدون جزئیات یادداشت‌های اعتباری نمی‌توان درباره کفایت این ذخیره قضاوت قطعی کرد.
واگذاری دارایی‌ها؛ فرصت اصلاح ترازنامه و ریسک اجرا فروش دارایی‌های غیربانکی در دو سال اخیر به یکی از محورهای اصلی برنامه اصلاحی بانک دی تبدیل شده است. این بانک در سال 1404 با فروش 15.84 درصد از سهام بیمه دی، نزدیک به 2 هزار میلیارد تومان سود شناسایی کرد. بااین‌حال، تازه‌ترین مزایده عرضه یک بلوک مدیریتی غیرکنترلی بیمه دی در 29 مهر 1405، بدون دریافت پیشنهاد خرید به نتیجه نرسید.
این اتفاق نشان می‌دهد تحقق برنامه مولدسازی فقط به اراده فروشنده وابسته نیست و عواملی مانند قیمت پایه، نقدشوندگی بازار، شرایط پرداخت و توان خریداران نیز نقش تعیین‌کننده دارند.
واگذاری موفق دارایی‌های مازاد می‌تواند نقدینگی، سرمایه نظارتی و توان تسهیلات‌دهی بانک را تقویت کند؛ اما تکیه بیش‌ازحد بر این مسیر، سودآوری را نسبت به شرایط بازار دارایی‌ها حساس می‌کند. آزمون اصلی بانک دی در نیمه دوم 1405 برای سنجش اینکه تغییر مسیر بانک دی تا چه اندازه ساختاری و پایدار است، چهار شاخص در گزارش‌های آینده اهمیت ویژه‌ای دارد: کاهش فاصله میان درآمد تسهیلات و هزینه سود سپرده‌ها؛ تبدیل زیان عملیاتی 6.5 همتی به سود یا دست‌کم کاهش مستمر آن؛ اعلام رقم مطلق و قابل‌اتکای کفایت سرمایه و مقایسه آن با حداقل 8 درصدی بانک مرکزی؛ استمرار سودآوری بدون اتکای غالب به فروش وثایق، املاک و سرمایه‌گذاری‌های غیربانکی. در کنار این موارد، باید دید افزایش سرمایه وعده‌داده‌شده، کاهش زیان انباشته و نسبت 3.5 درصدی مطالبات غیرجاری در صورت‌های مالی حسابرسی‌شده چگونه منعکس خواهند شد.

جمع‌بندی «شما و اقتصاد» کارنامه نیمه نخست 1405 بانک دی نه یک گزارش کاملاً منفی است و نه مجوزی برای اعلام پایان همه مشکلات تاریخی بانک. رشد درآمد تسهیلات و کارمزد، پوشش هزینه‌های اداری از محل درآمد کارمزدی، کاهش هزینه‌های مالی در سال گذشته و حرکت برای فروش دارایی‌های غیرمولد، همگی نشانه‌های واقعی اصلاح هستند.
در مقابل، زیان 6.5 هزار میلیارد تومانی عملیات اصلی، فاصله قابل‌توجه درآمد تسهیلات با هزینه سود سپرده‌ها، سهم بیش از 17 هزار میلیارد تومانی اقلام غیرعملیاتی در ساخت سود و نبود یک رقم شفاف و نهایی برای کفایت سرمایه، مهم‌ترین نقاط احتیاط‌اند. بنابراین، دقیق‌ترین توصیف از وضعیت بانک دی این است: بانک از مرحله زیان‌سازی شدید عبور کرده و وارد دوره ترمیم ترازنامه شده، اما برای اثبات سودآوری پایدار باید موتور اصلی بانکداری خود را نیز به سود برساند. اگر در دوره‌های بعد، بدون درآمدهای بزرگ و یک‌باره حاصل از فروش دارایی، نتیجه عملیات بانکی مثبت شود و کفایت سرمایه به‌صورت رسمی از محدوده منفی خارج شود، می‌توان از یک تحول ساختاری سخن گفت؛ در غیر این صورت، سود 10.5 همتی نیمه نخست 1405 بیش از آنکه پایان مسیر اصلاح باشد، محصول یک مرحله مهم از پاک‌سازی ترازنامه خواهد بود.

یادداشت روش‌شناسی: مبالغ صورت‌های مالی از واحد «میلیون ریال» به تومان تبدیل و برای خوانایی گرد شده‌اند. صورت‌های مالی شش‌ماهه مورد استناد حسابرسی‌نشده است و امکان تعدیل ارقام پس از حسابرسی وجود دارد.

این گزارش توصیه خرید یا فروش سهام نیست.



منابع سامانه کدال؛
صورت‌های مالی حسابرسی‌نشده شش‌ماهه بانک دی منتهی به 31 شهریور 1405 سامانه کدال؛ گزارش فعالیت ماهانه بانک دی منتهی به شهریور 1405 صورت سود و زیان بانک دی؛ بازنشر داده‌های کدال در پاندابورس اظهارات معاون مالی و سرمایه‌گذاری بانک دی درباره عملکرد شش‌ماهه دستورالعمل محاسبه سرمایه نظارتی و کفایت سرمایه مؤسسات اعتباری؛ بانک مرکزی گزارش کفایت سرمایه بانک دی در شهریور 1404؛ دنیای اقتصاد گزارش فروش 15.84 درصد سهام بیمه دی و سود شناسایی‌شده اعلام برنامه افزایش سرمایه و کاهش زیان انباشته بانک دی