تأکید سعدمحمدی و سمیعی‌نژاد بر عبور اکتشافات معدنی ایران از روش‌های سنتی

به گزارش شما و اقتصاد:  اردشیر سعدمحمدی، مدیرعامل و عضو هیأت‌مدیره شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات، و محمدمسعود سمیعی‌نژاد، معاون وزیر صمت و رئیس هیأت عامل ایمیدرو، در چهارمین کنفرانس استیل‌پرایس با موضوع «اکتشاف ذخایر پنهان و فناوری‌های نوین حفاری»، بر ضرورت تغییر رویکرد اکتشافی کشور تأکید کردند.

سعدمحمدی با اشاره به افزایش تقاضای جهانی برای مواد معدنی کلیدی از جمله مس، لیتیوم و عناصر نادر خاکی گفت رقابت برای شناسایی ذخایر جدید در جهان شدت گرفته است. به گفته وی، فاصله زمانی میان کشف یک ذخیره تا رسیدن آن به مرحله تولید نهایی به‌طور متوسط بیش از 17 سال است؛ بنابراین فعالیت‌های اکتشافی امروز، نقش مستقیمی در تأمین مواد معدنی مورد نیاز سال‌های آینده خواهد داشت.

وی افزود: ذخایر کم‌عمق محدودتر شده و نشانه‌های سطحی نیز در بسیاری از مناطق کاهش یافته است؛ از این رو، کشف ذخایر نسل آینده با ابزارهای نسل گذشته ممکن نیست و حرکت به سمت ذخایر عمیق و پیچیده، نیازمند اطلاعات دقیق‌تر، فناوری‌های پیشرفته و نیروی انسانی متخصص است.

حفاری بیشتر، بدون تصمیم‌گیری هوشمند کافی نیست

رئیس هیأت عامل ایمیدرو نیز با بیان اینکه آینده معدنکاری ایران در اعماق زمین قرار دارد، اظهار کرد: سؤال امروز دیگر این نیست که آیا باید به سمت اکتشاف عمیق حرکت کنیم، بلکه مسئله اصلی این است که این حرکت با چه فناوری، مدل اقتصادی و راهبردی آغاز شود.

سمیعی‌نژاد با اشاره به تجربه کشورهای مختلف گفت حفاری‌های فوق‌عمیق در روسیه به بیش از 12 کیلومتر و در آلمان به بیش از 9 کیلومتر رسیده است. همچنین در کانادا نمونه‌هایی از حفاری معدنی با عمق بیش از هزار و 400 متر وجود دارد.

وی تأکید کرد: «عمق یک مانع مطلق نیست؛ یک مسئله مهندسی، اقتصادی و فناورانه است.» با این حال، افزایش عمق حفاری هزینه و پیچیدگی عملیات را بالا می‌برد و به همین دلیل، تصمیم‌گیری دقیق پیش از آغاز حفاری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

رئیس هیأت عامل ایمیدرو افزود: «قبل از اینکه عمیق‌تر حفاری کنیم، باید هوشمندتر عمل کنیم.» به گفته وی، حفاری تنها یکی از اجزای اکتشاف عمیق است و هرچه هدف در عمق بیشتری قرار داشته باشد، نقش داده‌های زمین‌شناسی، ژئوفیزیکی و مدل‌سازی‌های پیشرفته در کاهش ریسک و هزینه افزایش می‌یابد.

فناوری، محور نسل جدید اکتشاف

سعدمحمدی استفاده از پهپادهای تخصصی، فتوگرامتری، فناوری‌های طیفی، تجهیزات نوین ژئوفیزیکی، آنالیز سریع نمونه‌ها و سامانه‌های نرم‌افزاری پردازش داده را از ابزارهای مورد نیاز برای تحول در اکتشاف دانست.

وی تأکید کرد که صرف خرید تجهیزات نمی‌تواند موجب تحول شود و فناوری‌های جدید باید همراه با نرم‌افزارهای تخصصی، آموزش نیروی انسانی و برنامه عملیاتی وارد چرخه اکتشاف شوند.

به گفته مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات، هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل و تلفیق حجم گسترده داده‌های اکتشافی، شناسایی اهداف معدنی را سرعت بخشیده و دقت انتخاب محل حفاری را افزایش دهد. همچنین اتصال داده‌های حفاری به مدل‌های سه‌بعدی، امکان تصمیم‌گیری دقیق‌تر درباره محل، مسیر و هدف گمانه‌ها را فراهم می‌کند.

وی حفاری‌های جهت‌دار را نیز یکی از فناوری‌های مؤثر در کاهش هزینه‌ها دانست و گفت این روش امکان دسترسی هدفمندتر به اهداف زیرسطحی را فراهم می‌کند و مانع از تکرار حفاری‌های پرهزینه می‌شود.

ایران ناگزیر از اکتشاف ذخایر پنهان است

سمیعی‌نژاد با اشاره به تمرکز بخش قابل توجهی از فعالیت‌های گذشته بر ذخایر سطحی و کم‌عمق گفت بسیاری از نشانه‌های قابل مشاهده این ذخایر در مناطق معدنی شناسایی شده‌اند و صنعت معدن ایران برای دستیابی به ذخایر جدید، ناگزیر است به سمت اعماق بیشتر حرکت کند.

وی توسعه تجهیزات حفاری عمیق، تربیت نیروی انسانی متخصص، استفاده از فناوری‌های ژئوفیزیک عمقی و گسترش مدل‌سازی‌های اکتشافی را از الزامات این تغییر رویکرد برشمرد و افزود حرکت به سمت ذخایر پنهان نیازمند یک سیستم یکپارچه است؛ سیستمی که در آن دولت، دانشگاه‌ها، شرکت‌های معدنی و بخش خصوصی در کنار یکدیگر فعالیت کنند.

سعدمحمدی نیز با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌های زیرسطحی ایران گفت رعایت ملاحظات منابع طبیعی و محیط‌زیستی ضروری است، اما این ملاحظات نباید مانع شناخت علمی ظرفیت‌های معدنی کشور شود؛ زیرا انجام مطالعات اکتشافی الزاماً به معنای آغاز معدنکاری در همه مناطق مورد مطالعه نیست.

وی در جمع‌بندی سخنان خود اظهار کرد: «موفقیت از مرز دانش می‌گذرد و دگرگونی و تحول نیز از همین مرز عبور می‌کند.» سعدمحمدی همچنین با اشاره به محدود بودن منابع تأکید کرد انتخاب مسیرهای اشتباه هزینه زیادی به کشور تحمیل می‌کند و باید بهترین مدل اقتصادی، کم‌هزینه‌ترین روش و سریع‌ترین مسیر برای دستیابی به نتیجه انتخاب شود.

برآیند دیدگاه‌های مطرح‌شده در این کنفرانس نشان می‌دهد که آینده اکتشاف معدنی ایران صرفاً با افزایش تعداد یا عمق گمانه‌ها رقم نخواهد خورد؛ بلکه به تغییر معماری اکتشاف، توسعه فناوری، تحلیل هوشمند داده‌ها، سرمایه‌گذاری در تجهیزات نوین، تربیت نیروی متخصص و شکل‌گیری همکاری میان نهادهای دولتی، دانشگاهی و بخش خصوصی نیاز دارد.